Þessir draugasteinar voru gjöf frá Snæbirni Guðmundssyni, jarðfræðing og eru varðveittir sem hluti af safnkosti Náttúruminjasafns Íslands.

Dulúðlegir draugasteinar

Holufyllingar eru algengar í eldri berglögum Íslands. Þær eru svokallaðar síðsteindir sem myndast þegar heitt jarðhitavatn kólnar og uppleyst efni falla úr vatninu. Með tímanum fyllast sprungur, blöðrur og aðrar glufur í berginu af nýjum steindum.

Kísill er eitt þeirra efna sem myndar fjölbreyttar kvarssteindir, til dæmis jaspis, agat, onyx, kalsedón og bergkristal. Þegar kalsedónsteinar finnast í fjörum landsins hefur brimið oft slípað þá svo þeir verða sléttir og kúlulaga. Þeir eru stundum kallaðir blossasteinar eða draugasteinar og vekja forvitni margra.

Þótt glóandi steinar hafi löngum þótt dulúðlegir á fyrirbærið sér vísindalega skýringu. Kvars hefur þann eiginleika að geta gefið frá sér svokallaða kraftljómun (e. triboluminescence). Þegar þeim er nuddað eða skellt saman losna rafeindir innan í steindinni og þegar þær tengjast aftur losnar orka frá högginu og við það myndast örlítið ljós sem sést best í myrkri. Þá getur einnig komið fram sterk brunalykt sem staðfestir að um draugasteina er að ræða.

Á meðfylgjandi mynd má sjá draugasteina sem Snæbjörn Guðmundsson gaf Náttúruminjasafni Íslands. Amma hans, Kolfinna Gerður Pálsdóttir húsmæðrakennari, fann steinana um miðja síðustu öld. Hún hafði mikinn áhuga á náttúru Íslands og safnaði steinum víða um land. Í dag eru ýmsar steindir og jarðminjar sem njóta sérstakrar verndar samkvæmt lögum um náttúruvernd og því er mælt með að taka bara myndir af fallegum steinum en skilja þá svo eftir.

Í safnkosti Náttúruminjasafns Íslands eru fjölbreyttar holufyllingar. Sumar þeirra eru afar viðkvæmar og þarf að varðveita og sýna með sérstökum hætti. Safnið leggur jafnframt áherslu á að byggja upp snertisýnasafn sem nýtt er í fræðslu og á viðburðum, svo gestir geti snert steinana, dáðst að þeim og lært að greina mismunandi síðsteindir.

Umfjöllunin var birt í Morgunblaðinu 13. ágúst 2026 í samstarfi við Náttúruminjasafn Íslands