Sunnudaginn 19. apríl stóðu Náttúruminjasafn Íslands, Hafrannsóknarstofnun og Náttúruverndarstofnun fyrir skemmtilegri og fræðandi fjöruferð í fjörunni við Gróttu. Viðburðurinn var afar vel sóttur og mættu á þriðja hundrað manns til að kynna sér lífríkið í fjörunni og njóta leiðsagnar starfsfólks og vísindafólks stofnananna.

Gestir sýndu mikinn áhuga og nutu þess að fræðast um fjölbreytt lífríki fjörunnar, þar á meðal um þang og þara, krabba, snigla og kuðunga og vakti sprettfiskurinn sérstaka athygli hjá yngstu gestunum.

Viðburðurinn er hluti af viðburðaröð LIFE Icewater verkefnisins þar sem markmiðið er að auka fræðslu og áhuga almennings á vatni og strandsjó með það að leiðarljósi að efla vernd vatnsauðlinda og hámarka samfélagslegan ávinning til framtíðar.

Náttúruminjasafn Íslands tekur þátt í verkefninu Life Icewater sem miðar að því að auka þekkingu á notkun og ástandi vatns á Íslandi, bæta vatnsgæði og efla fræðslu til almennings og hagaðila um mikilvægi vatns og vatnsverndar. Verkefni safnsins innan Icewater snúa einkum að miðlun og fræðslu og hafa meðal annars leitt af sér samstarf við vöruhönnunardeild Listaháskóli Íslands.

Í byrjun febrúar hófst kennsla í nýju námskeiði á fyrsta ári vöruhönnunar sem ber heitið „Hönnun í samhengi – mikilvægi vatns“. Í námskeiðinu vinna nemendur að rannsóknar- og hönnunarverkefni þar sem þau fylgja Elliðaánum frá upptökum til árósa og kynnast fjölbreyttum hliðum vatns í náttúru og samfélagi. Nemendur fá innsýn frá sérfræðingum sem tengjast umfjöllunarefninu og heimsækja stofnanir og svæði sem tengjast vatni og vatnsvernd, með sérstaka áherslu á Elliðaárnar og nærsamfélag þeirra.

Nýverið fóru nemendur í vettvangs- og rannsóknarferð þar sem ánum var fylgt eftir undir leiðsögn Snæbjörns Guðmundssonar, jarðfræðings hjá Náttúruminjasafninu. Meðal viðkomustaða var vatnstökusvæðið í Gvendarbrunnum þar sem Olgeir Örlygsson hjá Veitum tók á móti hópnum og fjallaði um vatnsöflun og mikilvægi vatnsverndar á svæðinu.

Sjónvarpsþátturinn Landinn fylgdi hópnum eftir í ferðinni og hér má sjá innslagið í heild sinni af vef ruv.is.

Afrakstur námskeiðsins verður kynntur á sýningu sem sett verður upp í Elliðaárstöð í vor. Það verður spennandi að fylgjast með þróun verkefnisins og sjá hvernig nemendur nálgast viðfangsefnið í samhengi náttúru, samfélags og hönnunar.

Náttúruminjasafn Íslands tók þátt í Safnanótt í samstarfi við Vísindasmiðju Háskóla Íslands undir merkjum Icewater-verkefnisins. Mikið var um að vera í Perlunni þar sem fjölmargir gestir heimsóttu sýninguna Vatnið í náttúru Íslands. Þar gátu gestir á öllum aldri kynnst undrum vatnsins og fræðst um margbreytilega eiginleika þess í gegnum skemmtilegar tilraunir og leik, þar sem vísindin lifnuðu við á aðgengilegan og lifandi hátt.

Við þökkum öllum sem komu í heimsókn kærlega fyrir og sendum Vísindasmiðju Háskóla Íslands sérstakar þakkir fyrir frábært samstarf.

Undirbúningur er nú hafinn að sýningu í Nesstofu en um er að ræða samstarfsverkefni Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum, Þjóðminjasafns Íslands og Náttúruminjasafns Íslands. Sýningin mun fjalla um Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar, en Nesstofa var reist á sínum tíma sem embættisbústaður fyrsta landlæknis Íslands og var Bjarni fyrstur til að gegna því embætti.

Nesstofa tilheyrir húsasafni Þjóðminjasafns Íslands og var reist af dönskum stjórnvöldum á árunum 1761-1767, teiknuð af Jacobi Fortling hirðarkitekt. Hefur Þjóðminjasafnið staðið að endurreisn Nesstofu í tveimur áföngum, á árunum 1980-1986 og 2004-2008. Með sýningunni mun Nesstofa hljóta verðugt hlutverk sem sýningarstaður og gestir geta notið þessarar einstöku byggingar sem er hluti af merkilegum kafla íslenskrar byggingarlistasögu.

Thomas Lyngby skoðar Nesstofu ásamt starfsfólki Þjóðminjasafns Íslands og Náttúruminjasafns Íslands.

Rannsóknaleiðangrar þeirra Eggerts og Bjarna á árunum 1752-1757 var fyrsta stóra verkefni Dönsku Vísindaakademíunnar (Videnskabernes Selskab) sem var stofnuð árið 1742. Ferðabókin er auðug uppspretta náttúru- og þjóðlífslýsinga og var stórvirki á sínum tíma en í bókinni lýsa þeir félagar rannsóknum sínum. Ferðabókin kom út í Sórey árið 1772 og var rituð á dönsku. Í kjölfarið var hún þýdd á þýsku og frönsku og í styttri útgáfu á ensku. Þýðingarnar juku þekkingu á landi og þjóð og höfðu mikla þýðingu fyrir viðhorf umheimsins til Íslands.

Sýningin er liður í átaksverkefni íslenskra stjórnvalda til að efla dansk-íslenskt vísindasamstarf, sem hleypt var af stokkunum árið 2019. Danski sjóðurinn A.P. Møller og Hustru Chastine Mc-Kinney Møllers Fond til almene Formaal og menningar-, háskóla og nýsköpunarráðuneytið fjármagna sýninguna í sameiningu. Dr. Thomas Lyngby sagnfræðingur verður sýningarstjóri , en hann starfaði um árabil við Danmarks Nationalhistoriske Museum.

Sýningin í Nesstofu er einungis hluti dansk-íslenska átaksins. Viðamiklar rannsóknir fara fram á vegum Hafrannsóknaseturs Margrétar Danadrottningar og Vigdísar Finnbogadóttur, sem hleypt var af stokkunum í apríl 2020. Þá er útgáfa Ferðabókarinnar í Danmörku í undirbúningi, en hún verður gefin út af Gads Forlag, Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur og Videnskabernes Selskab. Meira er hægt að lesa um verkefnið hér.

Nesstofa og Náttúruhús í Nesi, nýjar höfuðstöðvar Náttúruminjasafns Íslands.

Það er von þeirra sem að sýningunni standa að hún muni varpa ljósi á mikilvægi dansk-íslensks vísindasamstarfs sem og færa 18. öldina nær almenningi í dag en á tímum upplýsingarinnar var lagður grunnur að vísindalegum aðferðum, þekkingu og hugmyndafræði sem við búum að enn í dag. Við gerð sýningarinnar verður tekið mið af nýjum rannsóknum sagnfræðinganna Árna Daníels Júlíussonar og Daniels Henschens um tilurð, samhengi og þýðingu Ferðabókarinnar í dönsku, íslensku og alþjóðlegu samhengi.

Nesstofa er steinsnar frá nýjum höfuðstöðvum Náttúruminjasafns Íslands, Náttúruhúsi í Nesi, sem tekið verður í notkun á næstunni. Sýningin um Ferðabókina mun ásamt Nesstofu sjálfri, Náttúruhúsinu og náttúrusýningum Náttúruminjasafnsins skapa einstaka heild, þar sem gestir geta fræðst um náttúru landsins, sögu þess og menningu í fortíð og nútíð og fengið innsýn í hvers vænta má í framtíðinni.

Um 80 manns tóku þátt í fyrsta fundi í ICEWATER verkefninu, sem haldinn var dagana 24. og 25. mars 2025 í húsnæði Orkuveitu Reykjavíkur í Elliðaárdalnum í Reykjavík. Fundurinn markaði upphaf þessa metnaðarfulla verkefnis, sem miðar að því að flýta fyrir og bæta innleiðingu vatnaáætlunar á Íslandi.

Markmið fundarins var fyrst og fremst að hrista þennan stóra hóp saman og gefa þeim sem standa að verkefninu tækifæri til að hittast og ræða verkefnið. Farið var yfir ýmis hagnýt mál sem tengjast rekstri Evrópuverkefna og línurnar lagðar fyrir þau verkefni sem fram undan eru.

ICEWATER verkefnið hlaut nýverið um 3,5 milljarð í styrk frá LIFE áætlun Evrópusambandsins og er þetta einn stærsti styrkur sem Ísland hefur fengið úr samkeppnissjóðum ESB.

Verkefnið er leitt af Umhverfis- og orkustofnun og er það unnið í nánu samstarfi við fjölbreyttan hóp íslenskra samstarfsaðila á borð við fagstofnanir ríkisins, sveitarfélög, opinber fyrirtæki og nýsköpunarfyrirtæki.

Þátttakendur í verkefninu:

Eimur, Gefn, Grundarfjarðarbær, Hafrannsóknastofnun, Heilbrigðiseftirlit Suðurlands, Hveragerðisbær, Isavia, Ísafjarðarbær, Kópavogsbær, Matvælastofnun, Náttúrufræðistofnun, Náttúruminjasafn Íslands, Orka náttúrunnar,  Orkuveita Húsavíkur, Orkuveita Reykjavíkur, Reykjavíkurborg, Ríkisútvarpið, Samband íslenskra sveitarfélaga, Umhverfis- og orkustofnun, Umhverfis,- orku og loftslagsráðuneyti, Veðurstofa Íslands, Veitur og þrír óbeinur þátttakendur: Sveitarfélagið Bláskógabyggð, Grímsnes- og Grafningshreppur og Þjóðgarðurinn á Þingvöllum.