Þessi þurrkaða jarðarberjaplanta er varðveitt sem hluti af safnkosti Náttúruminjasafns Íslands og er hluti af plöntusafni Þóru Atladóttur sem hún færði safninu að gjöf.

Villt, íslensk jarðarber

Íslensku jarðarberin (Fragaria vesca) eru af rósaætt eins og önnur jarðarber. Plönturnar eru skriðplöntur sem mynda oft breiður. Blómin eru hvít og smá og berin eru lítil, rauð og safarík sem fuglum þykja sérstaklega gómsæt. Jarðarberin finnast víða um land en eru algengust í grónum brekkum sem snúa til suðurs, á sólríkum stöðum og í birkiskógum þar sem hún fær bæði skjól og ljós.

Jarðarber vaxa ekki aðeins villt á Íslandi heldur víða um norðurhvel jarðar, þar á meðal í Evrópu, Asíu og Norður-Ameríku. Í Svíþjóð eru villtu jarðarberin vel þekkt undir nafninu smultron. Þessi víðtæka útbreiðsla sýnir hversu aðlögunarhæf tegundin er. Jarðarberin sem ræktuð eru til manneldis eru ræktuð afbrigði sem bera miklu stærri ber.

Í gegnum tíðina hafa villt jarðarber verið notuð í grasalækningum á Íslandi. Þau hafa verið tengd við meðhöndlun á kvillum eins og meltingaróþægindum, brjóstverkjum og liðverkjum. Einnig eru til gamlar lýsingar á því að jarðarberjasafi hafi verið notaður til að gera tennur hvítari og fegurri. Það er mikilvægt að taka fram að þessar sögur eru þjóðtrú og engar vísindalegar sannanir styðja lækningamátt plöntunnar. Þrátt fyrir það innihalda jarðarberin sjálf ýmis næringarefni, meðal annars C-vítamín og andoxunarefni, sem eru almennt talin jákvæð fyrir heilsu. Það er því óhætt að mæla með því að lesendur smakki þessi dásamlegu villtu jarðarber ef þeir finna þau í sumar.

Þessi þurrkaða jarðarberjaplanta sem hér er fjallað um er hluti af plöntusafni sem Þóra Atladóttir safnaði sumarið 2019 meðan hún var í námi við Landbúnaðarháskóla Íslands. Það er nokkuð algengt í náttúrutengdum námskeiðum að nemendur safni plöntum, þurrki þær og setji saman plöntusafn til að læra að þekkja tegundirnar betur. Þóra gaf síðan Náttúruminjasafni Íslands safnið sitt að gjöf, þar sem það er varðveitt sem hluti af safnkosti safnsins.

Umfjöllunin var birt í Morgunblaðinu 23. júlí 2026 í samstarfi við Náttúruminjasafn Íslands