Þetta þurrkaða melgresi er varðveitt sem hluti af safnkosti Náttúruminjasafns Íslands og er hluti af plöntusafni Þóru Atladóttur sem hún færði safninu að gjöf.

Landgræðslujurt og korn Íslendinga

Melgresi (Leymus arenarius) er stórt og harðgert gras með löngu axi á efsta hluta plöntunnar. Heimkynni þess eru strandsvæði Norður- og Vestur-Evrópu en það finnst einnig á Íslandi, Færeyjum og Jan Mayen. Melgresi vex um allt Ísland, allt frá sjávarmáli upp í 800-900 m hæð, sem sýnir hversu vel það aðlagast ólíkum aðstæðum.

Melgresi var nýtt af Íslendingum í gegnum aldirnar og eru m.a. til heimildir um það í Njálu. Melgresi var mikilvæg auðlind á ákveðnum landsvæðum, sérstaklega í Vestur-Skaftafellssýslu. Melkorn og melbygg nefndist korn melgresis sem nýtt var í brauð og graut en einnig voru ræturnar nýttar í reipi og ýmsa aðra hluti.

Allt sem viðkemur melgresi ber þess vitni að um er að ræða plöntu með mikla aðlögunarhæfni. Blöðin eru aðlöguð þurrki og ræturnar eru gríðarlega langar í samanburði við græna hluta plöntunnar og geta náð í vatn á 6–8 m dýpi í sandinum. Melgresi myndar svepprót en það getur tekið nokkur ár fyrir plöntur að mynda þannig sambýli. Svepprótin hjálpar plöntunum að taka upp næringarefni úr jarðveginum með því að stækka rótarkerfið sem aftur eykur bindingu jarðvegs. Þessir eiginleikar melgresisins gerir því kleift að vaxa í þurrum fjörusandi og binda óheft sandfok. Melgresi hefur því lengi verið okkar öflugasta landgræðslujurt og mikið notuð í uppgræðslustarf.

Þetta þurrkaða melgresi sem hér er fjallað um er hluti af plöntusafni sem Þóra Atladóttir safnaði sumarið 2019 meðan hún var í námi við Landbúnaðarháskóla Íslands. Þóra gaf síðan Náttúruminjasafni Íslands safnið sitt að gjöf, þar sem það er varðveitt sem hluti af safnkosti safnsins. Sjá má hinar löngu rætur melgresisins á sýningu Náttúruminjasafns Íslands, Vatnið í náttúru Íslands sem er á 2. hæð Perlunnar í Öskjuhlíð og þar er einnig að finna nánari fróðleik um þessa merkilegu plöntu.

Umfjöllunin var birt í Morgunblaðinu 20. ágúst 2026 í samstarfi við Náttúruminjasafn Íslands