Nornahárunum á myndinni var safnað af jarðfræðingi hjá Náttúruminjasafni Íslands í Grindavík árið 2025.

Nornahár

Gjóska er samheiti yfir allt loftborið efni sem kemur upp í eldgosum. Undir það falla meðal annars gjall, aska og vikur sem margir þekkja. Minna þekkt, en ekki síður áhugaverð, er önnur tegund gjósku sem nefnist nornahár. Þau eru, eins og nafnið gefur til kynna, fíngerðir og örþunnir þræðir úr glerkenndu efni.

Nornahár myndast einkum í basískum eldgosum þegar smáar kvikuslettur þeytast upp í loftið. Við hraða hreyfingu þeirra teygjast sletturnar í langa og örþunna þræði áður en þær ná að kólna og storkna. Við þetta ferli myndast léttir og brothættir þræðir úr eldfjallagleri, yfirleitt gulbrúnir eða dökkbrúnir að lit, sem líkjast oft hárflóka þegar þeir safnast saman. Nornahár eru þekkt fyrirbæri en þar sem þau eru viðkvæm, létt og brothætt þá endast þau yfirleitt ekki lengi og þau geta borist langar vegalengdir með vindi, þess vegna getur verið erfitt að koma auga á þau.

Heitið „nornahár“ vísar til útlits þráðanna. Á ensku kallast þau hins vegar „Pele’s hair“ eða „hár Pele“, með vísan til hárs eldfjallagyðjunnar Pele í havaískri goðafræði. Slík heiti endurspegla hvernig fólk hefur í gegnum tíðina túlkað náttúrufyrirbrigði út frá menningu og trú.

Nornahár eru skemmtileg og það getur verið freistandi að snerta þau en þessar örþunnu gleragnir geta verið ertandi fyrir öndunarveg og valdið áreiti við snertingu. Einnig er gott að hafa í huga að gleragnir geta rispað ýmis yfirborð. Skola ætti því bílrúður sem safnað hafa gjósku áður en rúðuþurrkurnar eru settar í gang. Mikilvægt er að fara eftir fyrirmælum yfirvalda við eldsumbrot og sýna náttúru og jarðminjum virðingu.

Umfjöllunin var birt í Morgunblaðinu 18. júní 2026 í samstarfi við Náttúruminjasafn Íslands