Þetta sykurberg er varðveitt sem hluti af safnkosti Náttúruminjasafns Íslands en uppruni þess er óþekktur.

Sykurberg

Ísland er ekki þekkt fyrir litríka og fjölbreytta steina, borið saman við önnur lönd. Það skýrist meðal annars af tiltölulega einsleitum berggrunni landsins sem er að mestu úr basalti. Auk einsleitni bergsins eru bergfræðileg ferli fábreytt en þar er aðallega um jarðhitavirkni að ræða. Uppsöfnun margvíslegra sjaldgæfra frumefna gerist því hægt og grundvöllur fjölbreytts steinaríkis lítill.

Þó finnast á Íslandi áhugaverðir steinar sem verða til við jarðhitaummyndun. Má þar nefna brennisteinssambönd, geislasteina og kvarssteina ýmiss konar. Þessir steinar myndast neðanjarðar þar sem jarðhitavatn leikur um berg en uppleyst efni í því kristallast og fylla holur og sprungur.

Ein algengasta holufylling í íslensku bergi er kalsít þar sem kalsíum er aðalefnið. Kalsít er mjög algengt um alla jörð og afar mörg afbrigði finnast af því. Örlítið af aðskotaefnum geta gefið kalsítkristöllum lit og þannig finnst til dæmis rautt, gult, grænt, blátt og svart kalsít. Þessi afbrigði hafa gjarnan sín eigin heiti.

Ísland er þekkt fyrir hið tæra afbrigði kalsíts, hið margfræga silfurberg, sem unnið var í Helgustaðanámu við Reyðarfjörð og kennt er við Ísland á erlendum málum. Annað hérlent afbrigði kalsíts er líka sérstakt, oftast nefnt „sykurberg“. Heitið fær það af ljósbrúnum lit sínum og útliti en kristallar þess minna á kristallaðan sykur, kandís. Liturinn er talinn stafa af örlitlu magni járns í kristalgrind kalsítsins.

Sykurberg er algengt sem holufylling í skeljum í Tjörneslögunum norður af Húsavík. Jón Ólafsson frá Grunnavík (1705-1779) lýsti fyrstur sykurbergi í skeljum þaðan í riti sínu um steinafræði frá því um 1737: „Kúskeljar sem orðnar eru að steini, finnast í sjávarbjörgum nokkrum á Tjörnesi. Þeir eru í kúskeljamynd og er skelin auðsén utan á með naflanum, og fínu bárum. Þar innan undir er dökk himna af steini, ekki mjög þunn, en þar fyrir innan er fiskurinn orðinn að steini, gulur að lit og liggur í köntum, mót líka sem brúnt.“

Umfjöllunin var birt í Morgunblaðinu 27. ágúst 2026 í samstarfi við Náttúruminjasafn Íslands