Sýningarundirbúningur fyrir Nesstofusýningu hafinn

Sýningarundirbúningur fyrir Nesstofusýningu hafinn

Undirbúningur fyrir sýningu í Nesstofu hafinn

Undirbúningur er nú hafinn að sýningu í Nesstofu en um er að ræða samstarfsverkefni Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum, Þjóðminjasafns Íslands og Náttúruminjasafns Íslands. Sýningin mun fjalla um Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar, en Nesstofa var reist á sínum tíma sem embættisbústaður fyrsta landlæknis Íslands og var Bjarni fyrstur til að gegna því embætti.

Nesstofa tilheyrir húsasafni Þjóðminjasafns Íslands og var reist af dönskum stjórnvöldum á árunum 1761-1767, teiknuð af Jacobi Fortling hirðarkitekt. Hefur Þjóðminjasafnið staðið að endurreisn Nesstofu í tveimur áföngum, á árunum 1980-1986 og 2004-2008. Með sýningunni mun Nesstofa hljóta verðugt hlutverk sem sýningarstaður og gestir geta notið þessarar einstöku byggingar sem er hluti af merkilegum kafla íslenskrar byggingarlistasögu.

Thomas Lyngby skoðar Nesstofu ásamt starfsfólki Þjóðminjasafns Íslands og Náttúruminjasafns Íslands.

Rannsóknaleiðangrar þeirra Eggerts og Bjarna á árunum 1752-1757 var fyrsta stóra verkefni Dönsku Vísindaakademíunnar (Videnskabernes Selskab) sem var stofnuð árið 1842. Ferðabókin er auðug uppspretta náttúru- og þjóðlífslýsinga og var stórvirki á sínum tíma en í bókinni lýsa þeir félagar rannsóknum sínum. Ferðabókin kom út í Sórey árið 1772 og var rituð á dönsku. Í kjölfarið var hún þýdd á þýsku og frönsku og í styttri útgáfu á ensku. Þýðingarnar juku þekkingu á landi og þjóð og höfðu mikla þýðingu fyrir viðhorf umheimsins til Íslands.

Sýningin er liður í átaksverkefni íslenskra stjórnvalda til að efla dansk-íslenskt vísindasamstarf, sem hleypt var af stokkunum árið 2019. Danski sjóðurinn A.P. Møller og Hustru Chastine Mc-Kinney Møllers Fond til almene Formaal og menningar-, háskóla og nýsköpunarráðuneytið fjármagna sýninguna í sameiningu. Dr. Thomas Lyngby sagnfræðingur verður sýningarstjóri , en hann starfaði um árabil við Danmarks Nationalhistoriske Museum.

Sýningin í Nesstofu er einungis hluti dansk-íslenska átaksins. Viðamiklar rannsóknir fara fram á vegum Hafrannsóknaseturs Margrétar Danadrottningar og Vigdísar Finnbogadóttur, sem hleypt var af stokkunum í apríl 2020. Þá er útgáfa Ferðabókarinnar í Danmörku í undirbúningi, en hún verður gefin út af Gads Forlag, Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur og Videnskabernes Selskab. Meira er hægt að lesa um verkefnið hér.

Nesstofa og Náttúruhús í Nesi, nýjar höfuðstöðvar Náttúruminjasafns Íslands.

Það er von þeirra sem að sýningunni standa að hún muni varpa ljósi á mikilvægi dansk-íslensks vísindasamstarfs sem og færa 18. öldina nær almenningi í dag en á tímum upplýsingarinnar var lagður grunnur að vísindalegum aðferðum, þekkingu og hugmyndafræði sem við búum að enn í dag. Við gerð sýningarinnar verður tekið mið af nýjum rannsóknum sagnfræðinganna Árna Daníels Júlíussonar og Daniels Henschens um tilurð, samhengi og þýðingu Ferðabókarinnar í dönsku, íslensku og alþjóðlegu samhengi.

Nesstofa er steinsnar frá nýjum höfuðstöðvum Náttúruminjasafns Íslands, Náttúruhúsi í Nesi, sem tekið verður í notkun á næstunni. Sýningin um Ferðabókina mun ásamt Nesstofu sjálfri, Náttúruhúsinu og náttúrusýningum Náttúruminjasafnsins skapa einstaka heild, þar sem gestir geta fræðst um náttúru landsins, sögu þess og menningu í fortíð og nútíð og fengið innsýn í hvers vænta má í framtíðinni.

Frábær þátttaka í upphafsfundi – ICEWATER verkefnið hafið

Frábær þátttaka í upphafsfundi – ICEWATER verkefnið hafið

Frábær þátttaka í upphafsfundi - ICEWATER verkefnið hafið

Um 80 manns tóku þátt í fyrsta fundi í ICEWATER verkefninu, sem haldinn var dagana 24. og 25. mars 2025 í húsnæði Orkuveitu Reykjavíkur í Elliðaárdalnum í Reykjavík. Fundurinn markaði upphaf þessa metnaðarfulla verkefnis, sem miðar að því að flýta fyrir og bæta innleiðingu vatnaáætlunar á Íslandi.

Markmið fundarins var fyrst og fremst að hrista þennan stóra hóp saman og gefa þeim sem standa að verkefninu tækifæri til að hittast og ræða verkefnið. Farið var yfir ýmis hagnýt mál sem tengjast rekstri Evrópuverkefna og línurnar lagðar fyrir þau verkefni sem fram undan eru.

ICEWATER verkefnið hlaut nýverið um 3,5 milljarð í styrk frá LIFE áætlun Evrópusambandsins og er þetta einn stærsti styrkur sem Ísland hefur fengið úr samkeppnissjóðum ESB.

Verkefnið er leitt af Umhverfis- og orkustofnun og er það unnið í nánu samstarfi við fjölbreyttan hóp íslenskra samstarfsaðila á borð við fagstofnanir ríkisins, sveitarfélög, opinber fyrirtæki og nýsköpunarfyrirtæki.

Þátttakendur í verkefninu:

Eimur, Gefn, Grundarfjarðarbær, Hafrannsóknastofnun, Heilbrigðiseftirlit Suðurlands, Hveragerðisbær, Isavia, Ísafjarðarbær, Kópavogsbær, Matvælastofnun, Náttúrufræðistofnun, Náttúruminjasafn Íslands, Orka náttúrunnar,  Orkuveita Húsavíkur, Orkuveita Reykjavíkur, Reykjavíkurborg, Ríkisútvarpið, Samband íslenskra sveitarfélaga, Umhverfis- og orkustofnun, Umhverfis,- orku og loftslagsráðuneyti, Veðurstofa Íslands, Veitur og þrír óbeinur þátttakendur: Sveitarfélagið Bláskógabyggð, Grímsnes- og Grafningshreppur og Þjóðgarðurinn á Þingvöllum.

Heimsókn Karen Hammerness frá American Museum of Natural History

Heimsókn Karen Hammerness frá American Museum of Natural History

Heimsókn Karen Hammerness frá American Museum of Natural History

Í vikunni sem leið fékk Náttúruminjasafnið heimsókn frá Karen Hammerness menntasérfræðingi við American Museum of Natural History sem staðsett er í New York. Margir kannast ef til vill við það safn úr bíómyndinni Night at the Museum en um er að ræða stórglæsilegt náttúruminjasafn sem fer fremst í flokki jafningja á mörgum sviðum. Karen leiðir rannsóknir á sviði menntunar og gæðamats við safnið en hún hefur gefið út fjölda ritrýndra greina um menntun kennara, hlutverk safna í menntun og um gæðamat á fræðslustarfi náttúruminjasafna sem hún byggir á rannsóknum sem hún hefur staðið fyrir á American Museum of Natural History. Þá hefur hún einnig gefið út bækur um kennaramenntun. Karen er stödd á Íslandi á vegum Fullbright stofnunarinnar og hélt hún opinn fyrirlestur í fyrirlestraröð Menntavísindasviðs Háskóla Íslands og Miðstöð menntunar og skólaþjónustu sem ber nafnið Menntakerfi á tímamótum – alþjóðlegar áskoranir og tækifæri en erindið nefndist Kennaramenntun í kastljósinu. Hvað er að gerast í öðrum löndum?

 

Frá vinstri, Helga Aradóttir, Karen Hammerness, Anna Katrín Guðmundsdóttir og Ragnhildur Guðmundsdóttir.

Náttúruminjasafn Íslands tekur á móti fjölda nemenda ár hvert og hefur hlutverki að gegna við miðlun og fræðslu til menntakerfisins á sviði náttúrufræða. Það er því áhugavert að kynnast því hvernig önnur náttúruminjasöfn vinna en American Museum of Natural History hefur tekið þátt í að undirbúa náttúrufræðikennara í um 100 ár og eru nú með eigin kennaramenntun á meistarastigi sem og endurmenntunarnámskeið sem yfir 900 kennarar nýta sér á ári hverju. Að auki tekur safnið á móti um 1000 nemendum á grunnskólastigi í viku hverri. Safnið hefur um langt skeið verið í virku samstarfi við menntamálaráðuneyti New York borgar og er því mikilvægur innviður samfélagsins í bæði kennaramenntun sem og náttúrufræðimenntun bæði fyrir nemendur og almenning.

Tegundir eru ekki eini mælikvarðinn á líffræðilega fjölbreytni

Tegundir eru ekki eini mælikvarðinn á líffræðilega fjölbreytni

Tegundir eru ekki eini mælikvarðinn á líffræðilega fjölbreytni

Tegundir eru ekki eini mælikvarðinn á líffræðilega fjölbreytni

Út er komin greinin Tegundir eru ekki eini mælikvarðinn á líffræðilega fjölbreytni: Ferlaheimspekileg sýn á hugtök í verndarlíffræði en hún birtist nú í janúar í tímaritinu Marine Ecology. Um er að ræða þverfaglega grein sem unnin er í samstarfi milli Háskólans á Hólum, Náttúruminjasafns Íslands og Háskóla Íslands en efnistökin byggja á hugmyndafræði BIODICE sem er samstarfsvettvangur stofnana, einstaklinga og fyrirtækja sem vilja auka veg og vanda umræðu um líffræðilegrar fjölbreytni.

Greinin fjallar um mikilvægi þess að taka ekki bara til greina tegundahugtakið þegar um er að ræða náttúruvernd og stefnumótun þar að lútandi heldur einnig mikilvægi þess að horfa til sambands, tengsla og ferla sem liggja til grundvallar tilurðar líffræðilegrar fjölbreytni. Ísland býr yfir mörgum einstökum eiginleikum sem bjóða upp á frábær tækifæri til að rannsaka þessi tengsl og ferla og má færa rök fyrir því að við hér getum verið í fararbroddi þekkingarleitar á þessu sviði og þannig fremst meðal þjóða við þróun skilvirkar áætlunar til verndar líffræðilegri fjölbreytni og þar með náttúrunni.

Mynd: Snorri Baldursson.

Líffræðileg fjölbreytni er frumforsenda velferðar mannkyns og er hugtakið nátengt virkni vistkerfa og þar með vistkerfaþjónustu. Það er því til mikils að vinna að skilja til hlítar tilurð fjölbreytninnar og þá ferla sem liggja til grundvallar. Í greininni eru færð rök fyrir því að gagnlegt geti verið að líta til ferlaheimspekinnar við rannsóknir á náttúrunni og að kjarninn í vistkerfisnálgun þeirri sem Sameinuðu þjóðirnar mæla með við verndun líffræðilegrar fjölbreytni sé einmitt að grunninum til ferlahugsun.

Hlekkur á greinina: ‘Species’ Is Not the (Only) Unit of Biodiversity: A Process‐Philosophical Perspective on Conservation Concepts

Hægt er að ganga til liðs við BIODICE hér: https://biodice.is/skraning/

 

 

3,5 milljarða styrkur til að tryggja vatnsgæði á Íslandi!

3,5 milljarða styrkur til að tryggja vatnsgæði á Íslandi!

3,5 milljarða styrkur til að tryggja vatnsgæði á Íslandi!

Náttúruminjasafn Íslands tekur þátt í innleiðingu á vatnaáætlun í verkefninu LIFE ICEWATER. Verkefnastjórn er í höndum Umhverfisstofnunar en að auki taka 21 samstarfsaðilar þátt í verkefninu. Styrkurinn er alls 3,5 milljarða króna og kemur frá Evrópusambandinu en þar af mun Náttúruminjasafnið hljóta 76 milljónir. Verkefnið saman stendur af ýmsum smærri verkefnum sem eiga að flýta fyrir og bæta innleiðingu vatnaáætlunar á Íslandi.

Mynd: Snorri Baldursson.

Markmið verkefnisins er að:

  • Auka þekkingu á notkun, eiginleikum og ástandi vatns á Íslandi
  • Tryggja fumlausa og samhæfða stjórnsýslu þegar kemur að vatnamálum
  • Bæta vatnsgæði, til dæmis með úrbótum í fráveitu og hreinsun á fráveituvatni
  • Fræða almenning og hagaðila um mikilvægi vatns

Með LIFE ICEWATER gefast tækifæri til nýsköpunar í stjórnsýslunni með þverfaglegu samstarfi ýmissa aðila með það fyrir augum að bæta vatnsgæði um allt land, auk þess að hámarka ábata samfélagsins af slíkum aðgerðum.

Styrkurinn fyrir LIFE ICEWATER er einn sá stærsti sem Ísland hefur fengið. Umfang verkefnanna sem samstarfshópurinn hefur sett saman er samtals um 5,8 milljarðar króna. LIFE áætlun Evrópusambandsins styrkir verkefnið um 60% eða samtals um 3,5 milljarða sem dreifast á samstarfshópinn og verða verkefnin unnin á árunum 2025-2030.

Verkefninu er skipt upp í 7 vinnupakka en aðkoma Náttúruminjasafnsins snýst fyrst og fremst um miðlun til almennings og skóla um mikilvægi vatns fyrir náttúruna og samfélag mannanna. Náttúruminjasafnið mun standa fyrir metnaðarfullri fræðsluefnisgerð og sýningum auk þess að vinna að þverfaglegum, skapandi verkefnum í samstarfi við skóla og listafólk. Yfirlit yfir aðgerðir hvers vinnupakka má sjá á myndinni hér fyrir neðan:

Auk Náttúruminjasafnsins eru 22 samstarfsaðilar í verkefninu: Umhverfisstofnun sem leiðir verkefnið, Eimur, Gefn, Grundarfjarðarbær, Hafrannsóknastofnun, Heilbrigðiseftirlit Suðurlands, Hveragerðisbær, Isavia, Ísafjarðarbær, Kópavogsbær, Matvælastofnun, Náttúrufræðistofnun, Orka náttúrunnar, Orkustofnun, Orkuveita Húsavíkur, Orkuveita Reykjavíkur, Reykjavík, Ríkisútvarpið, Samband íslenskra sveitarfélaga, umhverfis,- orku og loftslagsráðuneyti, Veðurstofa Íslands og Veitur, ásamt þremur óbeinum þátttakendum: Sveitarfélagið Bláskógabyggð, Grímsnes- og Grafningshreppur og Þjóðgarðurinn á Þingvöllum.